Stilteretraite

 
rob-bye-103203-unsplash.jpg

Toen ik een aantal jaren geleden de acht-weekse mindfulness training volgde, vertelde de trainer in de laatste sessie over stilteretraites. In retraite gaan betekent je terugtrekken uit het dagelijks leven naar een plek waar het stil is en waar je tot rust kunt komen. Ik kon me er weinig bij voorstellen, behalve dat het term ‘retraite’ vooral een vakantiegevoel bij me opriep. Het beoefenen van mindfulness had me al veel had opgeleverd, dus wat had ik te verliezen? Ik werd nieuwsgierig en besloot opzoek te gaan naar een Vipassana retraite.

Zoekend op internet merkte ik al gauw dat retraites in allerlei soorten en vormen worden aangeboden; verschillende tradities, variërend van een stiltedag tot aan stilteweken en zelfs maanden. Ik schreef me in voor een 10-daagse Vipassana retraite in de traditie van Mahasi Sayadaw, waarbij we met een groep mensen dagen achter elkaar zouden mediteren, in stilte en zonder sociaal contact.         

Vipassana of inzichtmeditatie komt uit het vroege Theravada Boeddhisme en staat voor ‘anders’ of ‘werkelijk zien’. Je ervaringen komen onder een vergrootglas te liggen en je leert ongekleurd en helder naar de geest te kijken, zonder analyseren, oordelen of verwachtingen. Door van moment tot moment met opmerkzaamheid te oefenen, wordt de geest als het ware schoongemaakt. Je gaat patronen en conditioneringen herkennen en je gekleurde bril wordt stukje bij beetje afgezet. Situaties komen meer in perspectief te staan en dit heldere kijken leidt uiteindelijk naar innerlijke wijsheid en compassie. 

Dat klinkt allemaal mooi, maar ik kwam er al gauw achter dat het niet bepaald vanzelf gaat. Bij aankomst op de retraite hing er een schema waarop stond aangegeven dat we ’s morgens om 5 uur zouden opstaan, om vervolgens om half 6 op het meditatiekussen te beginnen. Hele dagen wisselden we zitmeditatie af met uren loopmeditatie. En daar bleef het niet bij.  Je werd aangemoedigd om de concentratie en inzet, de aspecten nodig zijn voor opmerkzaamheid, bij alle activiteiten gedurende de retraite toe te passen. Het douchen, tandenpoetsen, aankleden, eten, drinken, naar de meditatiezaal lopen, etc. Alles in meditatie-modus.

Ondanks dat het misschien een vrij saaie setting lijkt, heb ik die week heel wat beleefd. Van enorme pijnen in mijn rug en knieën tot het tegenkomen van verschillende hindernissen als verlangen, afkeer, slaperigheid, rusteloosheid en twijfel. Er was weinig ontspannends aan en vroeg me vooral af waarom mensen ervoor kiezen om hun vrije tijd hier aan te besteden. Gelukkig was er dagelijks een moment van begeleiding en hoe rot ik me ook voelde, de Vipassanaleraar verzekerde me dat het bij het proces hoorde. Met enig vertrouwen stapte ik vervolgens terug de meditatiezaal in en na een aantal dagen gebeurde er op bepaalde momenten inderdaad iets bijzonders. 

rachel-pfuetzner-608792-unsplash.jpg

Hoewel ik door de mindfulness training ook een bepaalde lichtheid had ervaren, ging dit een stap verder. Een ongelooflijk intense ervaring die eigenlijk moeilijk te omschrijven valt. Een mix van opluchting, liefde, helderheid, geluk en opwinding komt in de buurt. Het was alsof de wereld open ging en alles op z'n plek viel. Ik voelde vooral veel dankbaarheid en vrede over het ‘zo zijn’ van het leven, ook al had ik daarvoor misschien gezegd dat het verre van perfect was. 

Eenmaal thuis aangekomen stapte ik uit de auto en ook daar leek alles anders. Het eerste wat me opviel was dat onze straat langer was geworden. Alsof ze er binnen een week een stuk aan vast hadden geplakt. De bomen leken hoger en ineens zag ik hoeveel fietsen er eigenlijk voor mijn huis in Amsterdam geparkeerd stonden. Dat was me nooit eerder opgevallen! Dit is dus met helderheid kijken, dacht ik. De dingen zien zoals ze werkelijk zijn, zonder in gedachten verzonken door onze straat te wandelen waar ik al duizenden keren doorheen gelopen ben. 

Aardig wat Vipassana retraites verder, kan ik inmiddels concluderen dat elke retraite weer anders is. De momenten van helderheid en lichtheid komen en gaan. Thema's als veranderlijkheid en oncontroleerbaarheid spelen dan ook een grote rol in het Boeddhisme en misschien is dat juist hetgeen dat het beoefenen van Vipassana een belevenis maakt.  Je weet immers nooit hoe een volgend moment zal zijn. 

Een bekende quote van Anaï Nis luidt: ‘We don’t see the things as they are, we see them as we are.' Door Vipassana ga je het tegenovergestelde zien! Het mooie is dat mindfulness (opmerkzaamheid) z'n wortels in de Vipassana heeft komt en dat je door de beoefening in het dagelijks leven ook meer helderheid kunt ontwikkelen.